W październiku 2023 roku w Wolskim Centrum Kultury odbył się Konwent Domów Kultury Plus, podczas którego dyskutowano nad koncepcją społecznego domu kultury. W trakcie tego spotkania do życia powołano również Kolektyw Społeczny Dom Kultury, który intensywnie pracuje na określeniem idei, ram i wdrażaniem takiego modelu instytucji kultury. Byłem na tym spotkaniu, ale z racji licznych działań nie mogłem się zaangażować w prace tej grupy. Przez ponad rok osobom będącym tej grupe wiele rzeczy udało się wypracować. W lutym w Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL w Warszawie odbyło się kolejne spotkanie kolektywu, na które zostałem zaproszony. Tym razem mogłem już poświęcić czas. Poniżej przedstawiam notatkę przygotowaną przez Piotra Knasia z Małopolskiego Instytutu Kultury, która jest posumowaniem spotkania z dni 26 i 27 lutego.
—–
Wprowadzenie
Współczesny świat stawia przed domami kultury nowe wyzwania. Tradycyjny model funkcjonowania domów kultury, oparty na organizowaniu imprez, zajęć edukacyjnych i projektów artystyczno-społecznych, nie zawsze już wystarcza, by w pełni sprostać zróżnicowanym potrzebom i wyzwaniom lokalnych społeczności. Uważamy, że potrzebne jest nowe podejście, które uwzględnia zmieniającą się rolę kultury i ewoluujące struktury społeczne. Społeczny Dom Kultury (SDK) to koncepcja wypracowana przez praktyków, która nie neguje potrzeby istnienia tradycyjnego modelu, ale go uzupełnia i rozwija. To koncepcja, która proponuje aktywne włączanie mieszkańców we współtworzenie lokalnej demokracji kulturowej, w budowanie więzi społecznych oraz kompetencji potrzebnych do podmiotowego organizowania się zróżnicowanych wspólnot lokalnych. Uważamy, że kultura to nie odrębny sektor aktywności kulturalnych ale społeczna baza każdej wspólnoty. To poszukiwanie formuły domu kultury jako łącznika, mediatora, pośrednika, inkubatora społecznych inicjatyw zanurzonych w lokalnej, zróżnicowanej kulturze.
Dlaczego potrzebna jest alternatywa?
Tradycyjny model domu kultury, skupiony na kreacji kultury i produkcji wydarzeń, często nie dostrzega potencjału drzemiącego w kulturze poza murami instytucji. Społeczność lokalna traktowana jest jako ważny uczestnik/ odbiorca, ale nie jako współtwórca kultury, “właściciel” wielu różnorodnych kulturowych narzędzi do działania, komunikacji, kreacji, budowania relacji i więzi. W efekcie tradycyjne domy kultury mogą stawać się instytucjami oderwanymi od rzeczywistych potrzeb i aspiracji mieszkańców. Zamiast współtworzyć krajobraz kultury lokalnej skupiają się na budowaniu własnej publiczności odbiorców. Społeczny Dom Kultury, jako inicjatywa zmiany, proponuje odejście od tego modelu i skupienie się na budowaniu partnerstwa z mieszkańcami, wspieraniu ich inicjatywności i tworzeniu przestrzeni do dialogu i wymian kulturowych. To również praca na zasobach i tworzenie sieci współpracy z innymi organizacjami i instytucjami wychodząc poza wąsko rozumiany obszar kultury.
Społeczny Dom Kultury jako model działania w oparciu o 7 kluczowych wartości
Społeczny Dom Kultury opiera się na siedmiu kluczowych wartościach (kreatywność, partycypacja, różnorodność, inkluzywność, współtworzenie, współpraca, wrażliwość na kulturę), które są powiązane z konkretnymi mechanizmami ich działania w praktyce. Wartości są bazą dla społecznego domu kultury, ponieważ tworzą one fundament dla inkluzywnego, partycypacyjnego i kreatywnego środowiska, w którym każdy może poczuć się aktywnym, równorzędnym uczestnikiem wymiany społecznej/ działalności kulturowej. Mechanizmy wdrażania wartości w praktyce polegają na tworzeniu sprzyjających warunków i okazji do ich doświadczania i urzeczywistniania w codziennym działaniu instytucji i jej społeczności. Społeczny Dom Kultury będzie działać w tym modelu jeśli uwzględni wszystkie wartości i mechanizmy ponieważ dopiero wtedy będzie mógł holistycznie odpowiedzieć na wyzwania i potrzeby lokalne.
Kluczowe cechy takiego modelu są następujące:
-
Stworzenie otwartego i wspierającego środowiska, w którym każdy czuje się swobodnie, aby wyrażać swoje pomysły, dzielić się perspektywami i uczestniczyć w procesach decyzyjnych.
-
Promowanie różnorodności poprzez angażowanie osób o różnych doświadczeniach, pochodzeniu i umiejętnościach, a także tworzenie warunków, w których każdy może czuć się akceptowany i doceniany.
-
Wdrażanie inkluzywnych praktyk, które zapewniają równy dostęp do informacji, zasobów i możliwości dla wszystkich, niezależnie od ich indywidualnych cech.
-
Umożliwienie współtworzenia poprzez zachęcanie do aktywnego udziału w planowaniu, realizacji i ewaluacji działań, a także tworzenie przestrzeni do dialogu i współpracy.
-
Kultywowanie wrażliwości poprzez budowanie świadomości na temat różnic kulturowych, społecznych i indywidualnych, a także promowanie empatii i szacunku dla innych.
-
Wspieranie kreatywności poprzez zapewnienie swobody w poszukiwaniu nowych rozwiązań, eksperymentowaniu i uczeniu się na błędach.
17 października 2023 – Konwent Domów Kultury Plus – Wolskie Centrum Kultury